سازگاری با زندگی دانشجویی
چند نکته در مورد شیوه سازگاری با زندگی دانشجویی
بعد از مدتها درس و مطالعه بالاخره وارد دانشگاه شده اید. این موفقیت بزرگی است. ممکن است تصورتان از محیط دانشگاه خلاف انتظارتان باشد؛ یعنی استانداردها و انتظارات شما برآورده نشود. عده ای با شور و شوق و ذوق فراوان به دنبال کارهای مربوط به ثبت نام و انتخاب واحد می روند و عده ای دیگر ممکن است با نارضایتی به این کار تن دهند. در هر حال، سازگاری با محیط دانشگاه به زمان و وقت احتیاج دارد. به خصوص در روزها و هفته های اول.
بعضی از شما از شهری دیگر به این دانشگاه آمده و عدهای دیگر بومی همان شهری هستید که در آن پذیرفبه شدهاید. مسلم است سازگاری برای افراد محلی و بومی آسان تر و برای گروه دیگر سختتر است. بعضی از دانشجویان از اقلیت های قومی هستند و به همین دلیل رفتن آنها به شهر دیگری که افرادی از قوم دیگر ساکن آن هستند، سخت تر است. عده ای از شهرهایی آمده اند که زبان یا لهجه خاصی دارند و به همین دلیل در محلی دیگر با لهجه و زبان متفاوت، احساس غربت و تنهایی می کنند
قسمتی از تفاوتهای تحصیل در دانشگاه و دبیرستان عبارت اند از:
حجم بالای مطالب درسی
محوریت دانشجو و نه استاد در تحصیل
تأکید بر مشارکت دانشجویان در آموزش
فقدان نظارت بر نحوۀ مطالعۀ دانشجو
نظارت نه چندان قوی بر حضور و غیاب دانشجو
تأکید بر کارهای علمی و تهیۀ مقالات
ضرورت استفاده از متون غیر فارسی
متعدد بودن و یا پراکندگی متون و منابع درسی
ارتباط در دانشگاه
احتمال کمی وجود دارد در دانشگاهی قبول شویم که دوستان صمیمی در آن داشته باشیم. به این ترتیب، ورود به دانشگاه همزمان است با شروع دوستیهای جدید. هرچه دوستان بیشتر و فراوانتری داشته باشیم در زندگی خود موفقتر و شادتر خواهیم بود. چون کمتر احتمال دارد که تنها بمانیم. بنابراین، در مواقع خوشحالی و شادی با دوستان خود شادتر خواهیم بود و در زمان ناراحتی و مشکلات، افرادی در کنارمان خواهند بود که با آنان درد دل کرده یا مشورت میکنیم. به این ترتیب، نه تنها احساس تنهایی نخواهیم کرد، بلکه میتوانیم از کمکهای فکری، راهنماییها و حمایت عاطفی آنان استفاده کنیم. با این حال، اصولی وجود دارد که اگر آنها را رعایت کنیم میتوانیم ارتباطهای دوستانۀ خوبی در دانشگاه برقرار کنیم. تعدادی از این اصول عبارتند از:
ارتباط اجتماعی موضوعی حیاتی و اساسی است بنابراین پیشداوریها، تعصبها و دیدگاه های قالبی را کنار بگذاریم.
خود را در جمع قرار دهید.
زمان بیشتری را در دانشگاه سپری کنید.
در ایجاد دوستی پیشقدم باشید.
مهارتهای ارتباطی و اجتماعی خود را افزایش دهید.
اختلاف ها را بپذیرید و به آن جنبه ی ارزشی ندهید.
برای آن که مهارت های اجتماعی بهتری داشته باشید، بهتر است از این اصول استفاده کنید:
۱- دیگران را دوست داشته باشید و این علاقه و توجه را نشان دهید.
۲- سعی کنید شنوندۀ فعالی باشید.
۳- در ارتباطات، خود را بیهوده بالا نبرید.
۴- در روابط، خود را پایین نیاورید.
۵- در دوستیهای خود افراط و تفریط نکنید.
۶- سعی نکنید خود را سانسور کنید.
۷- رفتارهای غیرکلامی مناسبی داشته باشید.
۸- به ظاهر و آراستگی خود توجه داشته باشید.
۹- هرازچندگاهی، نظرات دیگران را نسبت به خود بررسی کنید و در مورد آنها فکر کنید.
چند نکته که می توان با کمک آنها نگرانیها را در زندگی دانشجویی از خود دور کرد و یا بر آن غلبه نمود:
۱- نگرانی خود را بپذیرید.
۲- علت نگرانی را مشخص نمائید.
۳- راهحل پیدا کنید.
۴- با افکار نگرانکننده مقابله کنید.
۵- از دیگران الگو بگیرید.
۶- عزت نفس خود را ارتقاء بخشید.
۷- با یک فرد متخصص مشورت کنید.
چالش های دانشجویان در محیط خوابگاه
امروزه دوران آمادگی برای کنکور در بیشتر خانوادهها خیلی جدی گرفته میشود، پدر و مادرها همه تلاششان را به کار میگیرند تا همه چیز، از امکانات تحصیلی گرفته تا نیازهای تغذیهای و عاطفی فرزندشان بصورت تمام و کمال تامین شود که در دوران دانشجویی و زندگی خوابگاهی، جدا شدن از خانواده به معنای از دست دادن همه این پشتوانهها و تغییر اساسی شرایط است.
دانشجو برای رسیدن به هدف خود و ارتقای سطح دانش به یکباره از همه چیز جدا میشود؛ از شهری که سالها در آن زندگی کرده، از دوستانی که سالهای تفریحات زندگیاش را کنار آنها گذرانده و از همه مهمتر از خانوادهای که بیشترین حمایتهای عاطفی را از او کردهاند.
از این منظر ورود به خوابگاه تجربه سختی است چون از توجه همیشگی پدر و مادر خبری نیست، غذاهای خانگی و آرامش و راحتی خانه وجود ندارد که به گفته ی کارشناسان مشاوره، با ورود به خوابگاه بیشتر دانشجوها چه دختر و چه پسر دچار بحران عاطفی میشوند مگر در موارد استثنایی که جوان دانشجو از قبل دوران دانشگاه، به دلایلی مستقل از پدر و مادر بوده یا زندگی دور از آنها را تجربه کرده باشد.
دانشجویان خوابگاهی از شهرهای مختلف و خانوادههای مختلف کنار هم قرار میگیرند و فرهنگ خودشان را به همراه میآورند که سازگاری با این شرایط کار سادهای نیست چون عضوی از یک خانواده کمجمعیت در کنار عضوی از یک خانواده پرجمعیت با عادتها و رفتارهای مختلف فردی، برای مدت طولانی کنار هم زندگی می کنند و این اختلافها گاه مشکلاتی جدی در روابطشان به وجود میآورد و تحمل زندگی در خوابگاه را ناممکن میکند.
معمولا دانشجوهای ساکن در یک خوابگاه از شهرهای مختلف آمدهاند و در رشتههای مختلفی هم درس میخوانند هم چنین سال اولیها و چندمیها از هم تفکیک نشدهاند که همین ناهمگونی، زمینهساز مشکلات فراوانی در میان ساکنان خوابگاه است و بیشتر کسانی که تجربه زندگی خوابگاهی را دارند، از این موضوع گلهمندند.
مشکلات پسران دانشجو به مراتب کمتر از دختران است زیرا پسرها به نظم و ترتیب و بهداشت کمتر اهمیت می دهند و از طرفی دیگر، پسرها با مشکلات تغذیه و پخت و پز غذا بیشتر از دختران سر و کار دارند همچنین از مشکلات خوابگاه، می توان به قدیمی بودن ساختمان ها و دلگیر بودن فضای داخلی آن اشاره کرد، چراکه برای دانشجویان جدید الورود بسیار سخت است که از فضای به مراتب تمیز، نو و دلباز خانه های خود به خوابگاه بروند.
در کنار این مسائل، باید به قوانین موجود در خوابگاهها هم اشاره کرد که گاهی دست و پا گیر و مزاحماند؛ یکی از این قوانین مربوط به ساعت ورود و خروج است بطوری که اگر دانشجویی قصد داشته باشد یک شب را خارج از دانشگاه بگذراند، باید از آغاز هفته موضوع را به صورت کتبی اطلاع دهد و اگر به دلیلی شبی را در خارج خوابگاه بگذراند، رفتار نامناسبی با او خواهد شد، در عین حال در بعضی از خوابگاهها هم این موضوع با سهلانگاری برخورد میشود و بعضی از دانشجوها از این موقعیت سوءاستفاده میکنند.
یکی از مشکلاتی که دانشجویان برخی خوابگاه ها با آن دست و پنجه نرم می کنند، این است که در روزهای آخر هفته برنامه غذایی برای این خوابگاه ها وجود ندارد و دانشجویان یا باید از بیرون غذا تهیه کنند یا خودشان آشپزی کنند.
با این حال، زندگی با آدمهای همسن و سالی که موقعیت مشابهی با هم دارند، محاسن زیادی هم دارد دانشجویان خوابگاهی ضمن اینکه مهارتهای اجتماعی مختلفی در رفتار با دیگران یاد میگیرند و صبر و حوصله و انصافشان بیشتر میشود، میتوانند به هم کمک کنند.
در خوابگاه جزوههای درسی همیشه در دسترس است و دانشجوهایی وجود دارند که حاضرند وقتشان را به رفع اشکال بقیه اختصاص دهند هم چنین در خوابگاه اگر کسی مریض شود یا مشکلی برایش پیش بیاید، چند نفر دست یاریشان را به سوی او دراز میکنند که زندگی در خوابگاه راه و رسم همکاری، گذشت و فداکاری را به دانشجوها یاد میدهد که دستاورد مهمی است.
زندگی در خوابگاه برای افرادی که از امکانات رفاهی کمی در زندگی برخوردار بوده اند به مراتب راحت تر است هم چنین کسانی که قبل از ورود به زندگی خوابگاهی دوره ی ضرورت خدمت سربازی را گذرانده باشند قدر عافیت را بهتر می دانند البته که تمام این دوران خاطرات خوشی به یادگار می گذارد که برای پخته تر شدن انسان تجربه ی خوبی خواهد بود.
عده ای عقیده دارند که یکی از دلایل مهاجرت دانشجویان به کشورهای دیگر امکانات کم رفاهی در محیط خوابگاه است فردی که به دوری از خانواده عادت کند راحت تر می تواند برای ادامه ی تحصیلات به کشورهای دیگر سفر کند و عدم نظارت در زندگی خوابگاهی می تواند به خروج نخبگان نیز کمک کند به نحوی زندگی در خوابگاه یک پل ارتباطی با دنیای تحصیل در خارج است که بحث بورسیه شدن در بین دانشجویان خوابگاهی همیشگی است.
موضوع دیگری که جا دارد به آن پرداخته شود و بی ارتباط با فضای خوابگاه ها نیست طرح آمایش آموزش عالی است که در آن رشته های تحصیلی بر حسب نیازهای بومی مناطق تنظیم می شوند به عنوان مثال با اجرای طرح آمایش عالی، رشته های دریایی فقط در مناطق شمال و جنوب کشور تدریس می شود که دانشجویان به محیط رشته ی خود آشنا باشند حال اگر در این طرح، دانشجویان و نخبگان در نزدیک ترین فاصله به خانواده ی خود تحصیل کنند و رشته های پر متقاضی در تمام مناطق کشور تدریس شود می تواند هم از فشار روحی دوران خوابگاهی بکاهد و هم به آینده ی شغلی آن ها کمک کند.
در پایان به نظر می رسد زیرساخت خوابگاههای ما نیازمند تحول و توسعه اساسی است و با وجود تلاشهایی که برای گسترش این فضاها انجام شده، هنوز کمبودهای فراوانی وجود دارد که خوابگاههای دانشگاهی را از استانداردهای مطلوب دور کرده است و به نظر میرسد همراه با توسعه روز افزون ظرفیت دانشگاهها و اضافه شدن تعداد زیادی دانشجو آن هم به طور سالانه، باید هم برای بالابردن امکانات زندگی در این خوابگاهها تلاش کرد و هم با فراهم کردن حمایتهای مشاورهای و فرهنگی، کیفیت زندگی دانشجوها را در پربارترین دوران زندگیشان بالاتر برد.
به اعتقاد یزدانپناه، رئیس سابق اداره خوابگاههای دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی، مهم ترین معضلات و آسیبهای اجتماعی دانشجویان ساکن خوابگاه می توان به عدم ارتباط مناسب خانواده و دانشجو، عدم توان مقابله یا سازگاری با مشکلات محیطی و شرایط اجتماعی و فرهنگی منطقه، عدم آگاهی دانشجویان بر آموزش لازم نسبت به مهارتهای زندگی به ویژه مهارت زندگی در خوابگاه، تاثیرپذیری فرد از دوستان و عدم علاقه فرد به رشته تحصیلی اشاره کرد.
چالشها و فرصتهای زندگی دانشجویی و دانشگاهی دانشجو
زندگی دانشجویی هم برای دانشجویان و هم برای خانوادههای آنها، نگرانیها و اضطرابهای خاص خود را دارد.
به گزارش سرویس دانشگاهی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، دانشجویان هرچه به مقاطع تحصیلی بالاتری میروند، بار مسئولیت روی دوش آنها بیشتر سنگینی میکند و بالطبع توقع اطرافیان از آنها بیشتر میشود. این مسئله سبب افزایش بار روانی و روحی روی آنها میشود که میتواند کیفیت تحصیلی آنها را در دانشگاه تحتالشعاع قرار دهد. در این گزارش به نقل از پایگاه اینترنتی «کالج مکآلیستر»، به مهمترین چالشها و مشکلات دانشجویان و خانوادههای آنها در طول تحصیل اشاره میکنیم.
- مشکلات جابهجایی و انتقال و دوری از خانه
استرسِ سازگاری درست و خوب با زندگی دانشجویی همیشه همراه دانشجویان است. زیرا دانشجویان معتقدند آینده آنها به تلاش و چگونگی فعالیتشان در دانشگاه ارتباط دارد. آنها مداوم این سوالها را از خود میپرسند که آیا انتخاب درستی کردهاند؟ چطور مطمئن شوند که انتخابشان درست بوده؟ آیا باید تغییر رشته دهند؟ در این راه افراد بسیاری در دانشگاه هستند که میتوانند به آنها کمک کنند. استادان، همکلاسان و کارکنان دانشگاه بهترین افراد برای پاسخ دادن به این تردیدها هستند. در این میان دانشجویان مهاجر و غیربومی احساس دوری از وطن و دلتنگی میکنند. آنها اغلب دلتنگ خانواده، دوستان و حتی محل زندگی قبلی خود میشوند.
دانشجویان اغلب درباره وابستگی و استقلال خود دچار تردید و دوگانگی میشوند. برخی ممکن است کاملا از خانواده بخواهند تا از آنها حمایت مالی و معنوی کنند در حالیکه برخی حتی جزئیات مهم را نیز با خانواده خود در میان نمیگذارند. در این بین والدین باید از فرزندشان بپرسند چگونه با پول توجیبی اندک کنار میآیند ضمن اینکه باید در مقابل فرزندانشان گشاده رو و همواره در دسترس آنها باشند. دانشگاه ممکن است توقعات عنوان شده توسط مشاوران و ذکر شده در دستورالعملها را برآورده نکند که این قسمت از مسئولیت کمک به دانشجویان مخصوصا دانشجویان تازه وارد به عهده مسئولان و پرسنل دانشگاه است.
- مشکلات تحصیلی
تحصیل در دانشگاه سختتر از مدرسه است و دانشجویان ممکن است اولین ترم تحصیلی دانشگاه را با کمترین نمرات طول دوران تحصیل خود آغاز کنند. ضمن اینکه برخی دانشجویان نیز باید با توقعات برخی استادان و شیوه نمره دهی آنها آشنا شوند. دانشجویان باید خودشان بهترین برنامهریزی برای درس خواندن و عادتهای صحیح را بیاموزند زیرا دیگر کسی نیست که آنها را مجبور به درس خواندن، رفتن به کلاس یا به اندازه کافی خوابیدن کند. آنها باید خودشان برنامهای را تعریف کنند که بهترین کارایی را برای آنها دارد. مدیریت زمان یکی از مهارتهایی است که میتوان در این دوران آموخت یا آن را بهبود داد. دانشجویان ممکن است از دیدن رشتههای تحصیلی و حوزههای مطالعاتی جدید هیجان زده شوند و به کلی اهداف شغلی و آینده خود را تغییر دهند.
در حالی که بسیاری از کلاسهای درس در مدارس کوچک بودند، دانشجویان از حضور در کلاسهای بزرگتر در دانشگاه متعجب میشوند. آنها جوانترین عضو دانشگاه و بیتجربهترین فرد در رشته تحصیلی خود هستند در حالی که در سالهای پایانی دوره متوسطه در مدرسه بدون شک بزرگترین فرد مدرسه و با تجربهترین دانشآموز بودند و این مسئله بزرگترین تغییر برای آنها محسوب میشود. شاید برخی استادان به اندازه دانشجویان، چالشی و باانگیزه نباشند. ضمن اینکه برخی استادان هم ممکن است استادان فعال و مورد علاقه اکثر دانشجویان باشند در حالیکه برخی دیگر این ویژگی را ندارند. برخی استادان هم تنها کلاس را هدایت میکنند و از دانشجویان میخواهند تا کلاس را در دست گرفته و در بحثها شرکت کنند که این مسئله نیز برای دانشجویان ساکت و منزوی چالش آفرین است.
برخی دانشجویان ممکن است در خواندن و نوشتن محتوای درسی دچار دشواری باشند ضمن اینکه سطح مهارتی مورد نیاز در این زمینه نسبت به مدرسه بسیار بیشتر است. در نتیجه بسیاری از دانشجویان باید وقت بیشتری را به مهارتهای خواندن و نوشتن و دستورزبان اختصاص دهند. در دانشجویان ضعیف تر انجام تکالیف و درس خواندن مستلزم زمان بیشتری است که این مسئله سبب افزایش اضطراب در آنها شود. دانشجویان ممکن است مشاور تحصیلی خود را دوست داشته باشند. آنها اگر مشاوری داشته باشند که با آنها همراهی نمیکند احتمال دارد که در کمک خواستن از او احساس راحتی نکنند. بسیاری از مشاوران تعامل خوبی با دانشجویان دارند اما در برخی موارد نیز ممکن است از نظر شخصیتی با هم همخوانی نداشته باشند.
- زندگی دانشجویی
در زندگی دانشجویی موارد و موضوعات بسیاری وجود دارد که دانشجویان با آنها روبرو میشوند. این موارد شامل تعداد واحدهایی که باید اخذ کنند، از چه کسی بپرسند یا برای فلان کار به کجا بروند، میشوند. بسیاری از انرژی دانشجویان صرف این میشود تا با محیط جدید آشنا شوند. در دانشگاه واژههایی شنیده میشوند که بسیار تازگی دارند. شنیدن واژههایی مانند رئیس دانشکده، رئیس دانشگاه و مجمع عمومی دانشجویان ممکن است برای دانشجویان تازه وارد جدید و هیجان انگیز باشند. دانشجویان باید استاد خود را چگونه خطاب کنند؟ آقا؟ خانم یا دکتر؟ آنها باید از یک فرد آگاه این مسائل را بپرسند زیرا برخی آداب دانشگاهها ممکن است نامانوس و غریبه باشند. غذای سلف دانشگاه نزی هیچوقت مثل غذای خانه نیست. بنابراین دانشجویان در سال اول دانشگاه به دلیل خوردن تنقلات بسیار چرب، نشاستهای و هله هوله دچار اضافه وزن میشوند. بسیاری از دانشجویان نیز از کیفیت غذای دانشگاه شکایت میکنند. اگرچه غذای دانشگاه آنچنان هم باکیفیت و خوشمزه نیست و هرگز به پای دستپخت مادر نمیرسد اما بیشتر شکایت دانشجویان به دلیل غذا خوردن در یک جای ثابت، سه وعده در روز و هفت روز هفته است.
پوشش دانشجویان با پوشش آنها در دبیرستان متفاوت است. آنها همچنین باید از پوشیدن برخی لباسها و استفاده از برخی زینت آلات و آرایشها خودداری کنند. آنها وقتی برای نخستین بار به خانه خود باز میگردند چهره متفاوت و تغییر ظاهرشان در چشم والدین کاملا محسوس است.
در این بین فعالیتهای بسیار متنوعی در طول تحصیل دانشجویان وجود دارد که آنها را از انجام تکالیف و پروژههای تحصیلی باز میدارد. فعالیتهای تفریحی، ورزشی، شرکت در گروههای دانشجویی و سایر موارد جنبی باعث میشود تا تصمیم گیری برای انجام یک فعالیت برای آنها سخت شود. آنها باید با مدیریت زمان بهترین بهره برداری را از زمان خود داشته باشند. برخی دانشجویان به اندازه کافی نمیخوابند و به دلیل اینکه در بسیاری از گروهها و فعالیتهای جنبی عضو هستند دچار مریضی میشوند.
برخی دانشجویان ممکن است دچار برخی عادتهای نامناسب شده و به مصرف برخی داروها روی آورند. دانشجویان باید بالغ شوند و در انتخابهای خود احساس مسئولیت کنند و بدانند شاید دیگران نخواهند در برخی رفتارهای آنها شریک شوند. مثلا هم اتاقی شما ممکن است بخواهد دوستش را به اتاق دعوت کند که شاید این مسئله خوشایند شما نباشد. شاید از طریق مشاوران دانشگاهی خیلی بهتر بتوان دانشجویان را برای چنین شرایطی آماده کرد.
- روابط دانشجویی
دانشجویان با ورود به دانشگاه ممکن است از دوستان قدیمی خود جدا شوند و تنها از طریق ایمیل یا در صورت فراهم شدن امکان سفر با آنها در تماس باشند. در برخی موارد نیز به کلی راه آنها از هم جدا میشود. این مسئله دانشجویان را به ویژه آنهایی که از ابتدایی تا دبیرستان با دوستشان بودهاند غمگین یا شگفتزده میکند. دانشجویان در بدو ورود به دانشگاه با افرادی مواجه میشوند که پیشینه متفاوتی دارند. آنها ممکن است دارای تفاوتهای فرهنگی، مذهبی، ارزشی و اخلاقی هستند. پس شروع یک رابطه با افرادی که اینقدر تفاوت دارند میتواند بسیار سخت باشد. اگرچه این تفاوتها به دانشجویان کمک میکند تا یک هویت جدید پیدا کنند. همچنین احساس پذیرفته شدن یا رد شدن از سوی فرد مقابل نیز انرژی زیادی را از دانشجویان میگیرد.
هم اتاقیها معمولا شیوه زندگی و رفتاری متفاوتی دارند. یک هم اتاقی میتواند شلخته، قابل اطمینان، غیر قابل اعتماد، پر ادعا، یاری رسان و پر سر و صدا باشد که این روحیات، زندگی با او را بعضا دشوار میکند. برای بسیاری از دانشجویان زندگی با یک فرد جدید بسیار سخت و چالش برانگیز است. در حالی که برای برخی دیگر این کار بسیار راحت و دوستانه است. برخی دانشجویان به دلیل داشتن نقص جسمانی به شدت به حمایت و مراقبت نیازمندند. برخی دانشجویان نیز ممکن است خیلی عاطفی بوده و به حمایت نیاز داشته باشند. این مسئله انرژی زیادی را از آنها میگیرد. دانشجویان باید یاد بگیرند چه زمانی بگویند دیگر نمیتوانم از عهده این مسئله بر بیایم یا به کمک نیاز دارم. برخی دانشجویان دائما با خانه خود تماس میگیرند ولی برخی دیگر این عادت را ندارند. فهمیدن دانشجویان و توقعات والدین درباره نحوه تماس گرفتن با آنها نیز بسیار ضروریست. پس آنها باید بدانند چه زمانی و تا چه اندازهای با خانواده خود در تماس باشند.
با شروع زندگی دانشجویی، ساختار خانوادهها نیز تغییر میکند. مثلا برخی والدین ممکن است با خروج فرزندشان از خانه احساس آزادی بیشتری کنند و برخی نیز به شدت احساس دلتنگی میکنند. برخی خانوادهها نیز هم حس راحتی و آزادی و هم حس دلتنگی دارند. پدر خانواده خود را تنها مرد خانواده میبیند یا مادر نیز حس میکند تنها زن خانه است. تلفن کمتر زنگ میخورد یا خانه ساکت تر میشود. فضای خانه بیشتر میشود. گاهی وقتی فرزند دانشجو به خانه باز میگردد شاهد تغییرات در محیط میشود. دانشجویان ممکن است نتوانند در طول تحصیل خود به دلیل بعد مسافت و هزینههای سفر به شهر یا کشور محل سکونتشان بازگردند. پس والدینی که توقع دارند فرزند خود را ببینند باید این مسئله را در نظر بگیرند و برنامه خود را با آنها هماهنگ کنند.
والدین باید نگرانیها و خواستههای خود را با فرزندان خود در میان بگذارند و به فرزندشان تاکید کنند که در مواقع ضرورت از افراد ذیصلاح کمک بخواهند تا انتخاب درستتری داشته باشند. چرا که برخی موقعیتها برای فرزند نوجوانشان دشوار و استرسزا است. اما در عین حال باید حواسشان نیز باشد تا فرزندشان به آنها خیلی وابسته نشود.
چالش های نشاط دانشجویی در دانشگاه
تهران- ایرنا- مجموع نتایج پژوهش های انجام گرفته در حوزه نشاط دانشجویان در دانشگاه نشان می دهد که وضعیت نشاط و سرزندگی دانشجویان در وضعیت پایین و بعضاً غیر مطلوب قرار دارد، این در حالی است که میزان نشاط دانشجویان در بسیاری از کشورهای توسعه یافته با ایران تفاوت قابل توجهی دارد.
به گزارش گروه تحقیق، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، شادمانی از مؤلفه های اصلی کیفیت زندگی همۀ گروه های سنی به ویژه دانشجویان است. از آن جا که زندگی دانشجویی آکنده از استرس ها و فشارهای روانی مختلف است لذا دانشگاه ها می توانند با ایجاد محیط های پویا، سرزنده و بانشاط برای دانشجویان از فشارهای ناشی از تحصیل و زندگی دانشگاهی کاسته و همینطور از میزان استرس ها که بر فرایند یادگیری و موفقیت دانشجویان تأثیر می گذارند کم کرده و بروز آسیب های مختلف اجتماعی و فرهنگی را به میزان چشمگیری کاهش دهند. شادمانی از مؤلفه های اصلی کیفیت زندگی در همۀ گروه های سنی به ویژه دانشجویان است چرا که وقتی دانشجویان احساس شادمانی می کنند، قدرت تمرکز بالایی داشته و هنگام روبه رو شدن با مشکلات و شرایط ناگوار قادرند با صرف کمترین میزان از انرژی و با استفاده از راه های کوتاه و مؤثر آن مشکلات را حل کرده و کمتر دچار سردرگمی و پریشانی شوند. شادمانی هم بر پدیده های اجتماعی همچون روابط بینفردی تأثیر دارد هم بر فرایندهای شناختی مانند حافظه، یادگیری، حل مسئله و انعطافپذیری فکری دانشجویان مؤثر است؛ از این رو بررسی مهم ترین چالش های موجود در این زمینه اجتناب ناپذیر می نماید.
سبک زندگی و نشاط دانشجویی
مفهوم سبک زندگی یکی از مناقشه برانگیزترین مفاهیم در علوم اجتماعی معاصر است و تعریف آن به راحتی امکانپذیر نیست. اما در هر حال محوری ترین مولفه در تعریف سبک زندگی در تمامی دیدگاه ها، بحث مصرف است که در کلیترین معنای آن علاوه بر کالاهای مادی، مصرف زمان و مکان را نیز شامل می شود. همچنین می توان سبک زندگی را از دو منظر عینی و ذهنی مورد ملاحظه قرار داد. بعد عینی به شرایط عینی و مادی زندگی مانند نوع مسکن، الگوی خوراک و ... اشاره دارد و بعد ذهنی به ترجیحات ذهنی و ارزش های مصرفی مرتبط است که در این بین سبک زندگی دانشجویی به عنوان سبک جدید زندگی علاوه بر شرایط عینی دانشجویان از قبیل زندگی خوابگاهی، فقدان اشتغال، وابستگی مالی و ... به احتمال زیاد به اقتضای جوانی و شرایط سنی و نیز حضور در میدان دانشگاه - که نسبت به میدان های دیگر واجد سطوح بالاتری از سرمایه فرهنگی است- دارای الگوهای خاص و متمایزی از مصرف فرهنگی است.
درواقع سبک زندگی دانشجویی واجد شرایط عینی و ذهنی خاصی است که این شرایط نیازها و ترجیحات خاص دانشجویی را ایجاد می کنند، که تامین این نیازها و شرایط می تواند منجر به نشاط شده و سبکی از زندگی را تقویت نماید که می توان آن را «سبک زندگی بانشاط» نامید؛ در مقابل عدم تامین آنها موجب بروز مقایسه های نسبی می گردد که نتیجه آن می تواند احساس سرخوردگی و عدم نشاط باشد.
انزوای اجتماعی و بیگانگی
انزوا و بیگانگی نیز از متغیرهایی هستند که رابطه ای معکوس با نشاط اجتماعی دارند. نتایج برخی از تحقیقات حاکی از رواج این پدیده ها در بین دانشجویان است. برای مثال در تحقیق جهانگیری و همکاران در سال۱۳۹۱ در میان دانشجویان، مشخص شد که میزان از خودبیگانگی ۶۲.۷ درصد از دانشجویان متوسط و ۲۶ درصد زیاد بوده و میزان احساس عدم تعلق به جامعه در بین ۳۷.۹ درصد دانشجویان متوسط و ۴۶.۱ درصد زیاد است. همچنین میزان احساس پوچی و بیمعنایی در بین ۵۳.۶ درصد متوسط و ۲۲.۶ درصد زیاد است که از این حیث می توان به شکلی جدی بدان نگریست. متاسفانه بر اثر فراگیر شدن مسائل و مشکلات اقتصادی و نومیدی از یافتن شغل متناسب با تخصص و رشته تحصیلی، بخش زیادی از دانشجویان در یک فضای انزوایی و بیگانه از جامعه قرار دارند که همین امر میزان حضور آن ها را در عرصه فعالیت های مشارکتی دانشجویی تحت تاثیر قرار می دهد. به عنوان نمونه و بر اساس گزارش اجمالی عملکرد معاونت فرهنگی وزارت علوم، از سال ۹۲ تا ۹۷، اتحادیه انجمن های علمی از ۴ مورد در سال ۹۲ به ۲۲ مورد در سال ۹۵ رسیده و یا تعداد کانون های فرهنگی فعال دانشجویی از ۲۱۱۰ مورد در سال ۹۲ به ۳۱۱۰ مورد در سال ۹۵ رسیده که این امر را می توان به میزان زیادی ناشی از شرایط با ثبات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی سال های پس از برجام دانست.
هم اکنون گرچه تعداد این تشک لها و اتحادیه ها به همان شکل باقی مانده اما به گفته غلامرضا غفاری معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم -که سکاندار این مسئولیت مهم از سال ۱۳۹۶ تا کنون است، هم اکنون برنامه هایی که باهدف افزایش نشاط و مشارکت در دانشگاه توسط مسئولان طراحی شده، توفیق چندانی نداشته و با اقبال کمی روبروست که برای ارتقای آن باید از ظرفیت دانشجویی بیشتر بهره برد.
ضعف اعتماد و سرمایه اجتماعی
سرمایه اجتماعی و مولفه های مختلف آن از جمله اعتماد تاثیر بسزایی بر نشاط اجتماعی دارند و نتایج تحقیقات متعدد نیز این تاثیرگذاری را نشان داده اند. به تعبیر قانعی راد جامعه شناس و استاد دانشگاه، یکی از مهم ترین شاخص های سرمایه اجتماعی در دانشگاه نوع و میزان ارتباط بین اساتید و دانشجویان است که در درون و بیرون دانشگاه رخ می دهد. از آنجا که این نوع ارتباط پیامدهای عاطفی و انگیزشی زیادی را برای فرد به همراه دارد موجب ایجاد یکپارچگی آکادمیک و بقای زیست دانشگاهی شده و فرصت های مناسبی را برای آن ها به ارمغان می آورد. سرمایۀ اجتماعی در شکل عضو شدن و مشارکت در اجتماعات علمی و تعامل با استادان و دوستان موجب ایجاد احساس هویت در دانشجویان شده و به تعبیر «کالینز» انرژی عاطفی و پیوند خوردن آنها منجر به یک اجتماع شعایری می شود. به عقیده «لئوهارت» سرمایۀ اجتماعی قویترین پیشبینیکنندۀ شادمانی است و آنهایی که عضو فعال سازمان های اجتماعی اند، سلامتی بیشتری را گزارش کردند.
بدین ترتیب کاهش مولفه های سرمایه اجتماعی از مهم ترین عوامل کاهش نشاط اجتماعی است؛ و چنانچه برخی شواهد موجود نشان می دهند، شاخص سرمایه اجتماعی و اعتماد در میان دانشجویان در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. مطابق با نتایج نظرسنجی وزارت علوم ۸۰ درصد دانشجویان اعتقاد داشتند که رواج روحیه ریاکاری و تظاهر و ضعف اخلاق در محیط دانشگاه به میزان زیاد و خیلی زیاد وجود دارد و ۵۹ درصد اذعان داشتند که عدم صداقت و درستکاری مدیران آموزش عالی در حد زیاد و خیلی زیاد است. این آمارها ممکن است در نگاه نخست از اهمیت چندانی برخوردار نباشند، لیکن در دراز مدت می تواند آبستن معضلات متعددی در زمینه دانشگاه، دانشجو و تعاملشان با جامعه باشد.
بر مبنای وضعیت موجود و چالش های پیش رو، می توان دورنمایی از وضعیت نشاط اجتماعی در دانشگاه، در سال های آتی ترسیم نمود و پیش بینی کرد که با ادامه روندهای کنونی، احتمالاً در آینده، شاهد روند کاهشی نشاط دانشجویان و تغییراتی در سبک و کیفیت زندگی آنها خواهیم بود که بر نشاط آنها تاثیر منفی دارد. درواقع کمبود منابع مالی و ضعف برنامه ریزی می تواند منجر به تداوم مشکلات کنونی در عرصه رفاهی از جمله وضعیت فیزیکی محیط های دانشگاهی و خوابگاهی، امکانات رفت و آمد، وضعیت تغذیه، امکانات آموزشی و ... شده و بر میزان نارضایتی دانشجویان بیافزاید. مشکلات مذکور در کنار برخی از مسائل و مشکلات اداری و مدیریتی، موجب می شود که احساس عدم تخصص گرایی و شایسته سالاری در فضای دانشگاهی در میان دانشجویان شکل گرفته و بی اعتمادی به بدنه دانشگاه تقویت شود. عدم رضایت و عدم اعتماد، به انزوا منجر می شوند که نتیجه سه ضلعی نارضایتی و بی اعتمادی و انزوا می تواند در عدم موفقیت تحصیلی تجلی یابد. این مسئله به نوبه خود احساس عدم توفیق در آینده (امکان پیدا کردن شغل، موفقیت شغلی، کارایی مدرک و رشته تحصیلی کنونی در بازار کار و ...) را دامن می زند که در صورت عدم توجه به آن روحیه یاس و نومیدی را در بین مهم ترین سرمایه های انسانی کشور تقویت می کند.
۶ نکته برای شروع زندگی خوابگاهی
1. انتظار سر و صدا داشته باشید
نداشتن یک خواب راحت
وقتی قرار است در ساختمانی زندگی کنید که دهها دانشجوی سال اولیِ مشتاق نیز در آن حضور دارند، باید انتظار سروصدا و شلوغی هم داشته باشید.
البته انتظار سروصدا داشتن با بلند کردن صدای موسیقی و یا آواز خواندن دانشجویان فرق میکند، این موارد موضوعاتی کاملاً ابتدایی هستند که حتی یک بچهی مدرسهای هم میداند که ایجاد مزاحمت برای دیگران کار خوبی نیست. اما بالاخره کمی سروصدا در یک محیط خوابگاهی چندان عجیب و دور از انتظار نخواهد بود و بهتر است این آمادگی را از قبل داشته باشید.
ممکن است برخی افراد هنگام بالا و پایین رفتن از پلهها سر و صدا کنند یا بعضی از هماتاقیهایتان خُر و پف کنند. حتی گاهی ممکن است صداهای اتاق کناری باعث شود نتوانید بخوابید. ایجاد سروصدا به هر دلیلی که باشد، مسئلهای کاملاً بدیهی است و بهتر برای عادت کردن به آن باید تلاش کنید. بپذیرید در زندگی خوابگاهی برقراری سکوت و آرامش کامل، فقط در موارد خاص و ویژه اتفاق میافتد.
قانون بقا: خرید یک گوشگیر (وسیلهای است از جنس سیلیکون یا پلاستیک یا لاستیک که داخل گوش قرار میگیرد تا از رسیدن سر و صدای زیاد به گوش جلوگیری کند.) میتواند به شما کمک کند تا در هنگام سروصدا راحت بخوابید.
۲. داشتن حریم خصوصی غیرممکن است
بعد از حل و فصل موضوعِ سر و صدا و مزاحمتهای صوتی، نوبت به موضوع حریم خصوصی در خوابگاه میرسد. باید قبول کرد که داشتن یک زندگی خصوصی در محیط خوابگاه تقریباً محال است.
دانشجویان در خوابگاه علاوه بر اینکه در یک اتاق کنار هم زندگی میکنند، معمولاً مجبور به استفاده از حمام، سالن غذاخوری و سالن مطالعهی مشترک هم هستند. برای زندگی در خوابگاه لازم است به این سبک زندگی متفاوت عادت کنید.
نباید فراموش کنید که شما مجبور به پذیرش این سبکِ زندگی هستید، موضوعی که شاید پذیرش آن برای افرادی که عادت دارند در یک اتاق خاص درس بخواند یا فقط از دستشویی و حمام خانهی خود استفاده کنند، کمی دشوار باشد.
قانون بقا: مکانی را خارج از خوابگاه انتخاب کنید که فقط مخصوص شما باشد. این فضا میتواند جایی نزدیک یک کافه، کتابخانهی عمومی یا حتی یک صندلی در پارک نزدیک خوابگاه یا دانشگاه باشد. انتخاب این فضا این فرصت را به شما میدهد تا لحظاتی را فقط و فقط به خودتان اختصاص دهید و به موضوعات و مسائلی که پیرامون شما میگذرد، توجهی نکنید.
۳. از لوازم شخصی خود برای دوش گرفتن استفاده کنید
استفاده از لوازم شخصی در حمام
باید فکرِ درست کردن استخرِ کف در وان حمام و غوطهور شدن در آن را از سرتان بیرون کنید. مطمئن باشید با یک دوش گرفتن ساده هم آنقدر تمیز میشوید که نوک دماغتان برق بزند!
برای اینکه در حمام سُر نخورید، بهتر است از دمپایی مناسب استفاده کنید. استفاده از دمپاییهای فومی به جای پلاستیکی که دارای خِلل و فِرج زیادی هستند، برای این کار مناسبتر است.
استفاده از یک سردوش مناسب هم خیلی کار راهانداز است. همچنین بهتر است برای لوازم حمام خود از جمله شامپو، لیف، صابون و… از یک ساک مناسب استفاده کنید. این کار خیلی بهتر از این است که همهی آنها را زیر بغل بزنید و به حمام بروید یا در یک پلاستیک بریزید.
قانون بقا: اگر فاصلهی حمام تا اتاقتان کم است، میتوانید از یک حولهی تنپوش استفاده کنید، چون هیچچیز بیشتر از سُر خوردن حوله در مسیر رفتن به اتاق نمیتواند باعث خجالت و شرمندگی شود!
۴. خود را برای همه نوع سلیقه آماده کنید
دانشگاه یک مکان جدید برای آشنایی با انواع قومیتها و ملیتها است، علایق و سلایق متفاوت همهی گروهها، فرصتی برای آشنایی با فرهنگها و خردهفرهنگهای مختلف را در اختیار شما میگذارد و البته گاهی همین تفاوتها زمینهی بروز اختلاف و دعوا میشود.
دلایل زیادی وجود دارد که چرا افراد معمولاً کمتر با هم به توافق میرسند، ولی این نکته را در ذهن داشته باشید که وقتی با یک دانشجوی سال اولی آشنا میشوید، دلایل زیادی برای بروز اختلاف و تنش وجود دارد. وقتی فرد از خانواده یا جایی که مورد حمایت بوده است، دور میشود و برای اولین بار قرار است روی پای خودش بایستد و تنها زندگی کند، کاملاً قابل درک است که گاهی دچار دلتنگی شود. حتی آرامترین و صبورترین افراد هم در چنین شرایطی ممکن است کنترل خود را از دست بدهند و عصبانی شوند.
البته زندگی کردن با برخی افراد واقعاً کار دشواری است. حالا فکر کنید چنین شخصی، هماتاقی شما هم باشد. در این مواقع بهتر است اگر با این افراد دچار چالش شدید، قبل از هر واکنشی، ریشهی این نوع رفتار را پیدا کنید و یک راهحل مناسب برای برخورد با آن بیابید. پس به جای غُرغُر کردن دنبال یک راهحل برای پایان دادن به این مشکل باشید.
قانون بقا: قبل از هر واکنشی، تمام جوانب کار را بسنجید. اگر در خوابگاه زندگی میکنید، مشاهدهی اندکی بینظمی چیز عجیبی نیست. فقط بهتر است یاد بگیرید همیشه و همهجا آرامش خود را حفظ کنید.
۵. برنامهی غذایی داشته باشید
دومین نیاز بشر، بعد از داشتن سرپناه، غذا است. تا وقتی در خانه هستید پدر و مادر وظیفهی تهیه و درست کردن غذا را بر عهده دارند، ولی تهیه و پخت غذا در خوابگاه یک چالش اصلی است.
اگر عادت دارید در اتاق شیرینی و تنقلات نگه دارید، بهتر است برای خرید به یک فروشگاه بروید و عمده خرید کنید. توجه داشته باشید، عمده خرید کردن بسیار به صرفهتر از خرید جزئی از فروشگاه است و میتوانید پول بیشتری پسانداز کنید.
قانون بقا: بزرگترین دعواها در محیطهای خوابگاهی معمولاً زمانی اتفاق میافتد که کسی غذای شخص دیگری را خورده باشد. اگر شما و هماتاقیتان مواد خوراکی خود را بر روی میز اتاق میگذارید، به یاد داشته باشید که این خوراکیها به هر دوی شما تعلق دارد. این مواد توسط هر دوی شما خریداری شده است و ممکن است هر کس دیگری غیر از شما هم از آن استفاده کند.
۶. ارشد خوابگاه را بشناسید
بعد از جدایی از والدین و شروع زندگی خوابگاهی، ارشد خوابگاه نزدیکترین شخص به شما است. به توصیههای ارشد خوابگاه توجه کنید. ارشد خوابگاه از میان دانشجویان انتخاب میشود و معمولاً مسئولیت چند اتاق یا یک طبقه از خوابگاه را بر عهده دارد. هرچند این افراد دارای قدرت بیشتری هستند، اما نباید فراموش کرد که آنها هم دانشجو هستند و درست مثل شما دوست دارند درس بخوانند، کار کنند و دوستانی داشته باشند. بنابراین فکر نکنید با ایجاد مشکل و مراجعهی مکرر به آنها میتوانید زندگی راحتتری داشته باشید.
لازم نیست، سعی کنید بهترین دوست ارشد باشید، اما میتوانید یک رابطهی دوستانه با او برقرار کنید. ایجاد یک رابطهی صمیمی موجب میشود ارشد خوابگاه نیز احساس بهتری داشته باشد و مهمتر از همه اینکه میتواند در گرفتاریها و مشکلات، از شما حمایت کند.
قانون بقا: روز اول فقط خودتان را معرفی کنید و فرصت آشنایی بیشتر را به روزهای بعد موکول کنید. البته هر چه زودتر با او آشنا شوید، برای شما بهتر است و مطمئناً ارشد خوابگاه هم از اینکه یک نفر از اهالی خوابگاه با او رابطهی دوستانه برقرار کرده، خوشحال خواهد شد.
باید خودتان را برای مواجهه با همهی مشکلات زندگی خوابگاهی آماده کنید، این تنها یک تجربه از هزاران تجربهی زندگی دانشجویی است. اما مهمترین مسئله در زندگی خوابگاهی درک کامل و درست اصول و قوانین است. وقتی شما درک درستی از چیزی که قرار است اتفاق بیفتد، داشته باشید، پذیرش اتفاقات و شرایط هم برایتان سادهتر خواهد بود. حفظ اصول زندگی خوابگاهی و داشتن یک رابطهی اجتماعی خوب با دیگر دانشجویان، ابتداییترین اصول برای داشتن آرامش در خوابگاه است و مطمئن باشید باقی مسائل خود به خود درست خواهد شد.
چند نکته در مورد شیوه سازگاری با زندگی دانشجویی
بعد از مدتها درس و مطالعه بالاخره وارد دانشگاه شده اید. این موفقیت بزرگی است. ممکن است تصورتان از محیط دانشگاه خلاف انتظارتان باشد؛ یعنی استانداردها و انتظارات شما برآورده نشود. عده ای با شور و شوق و ذوق فراوان به دنبال کارهای مربوط به ثبت نام و انتخاب واحد می روند و عده ای دیگر ممکن است با نارضایتی به این کار تن دهند. در هر حال، سازگاری با محیط دانشگاه به زمان و وقت احتیاج دارد. به خصوص در روزها و هفته های اول.
بعضی از شما از شهری دیگر به این دانشگاه آمده و عدهای دیگر بومی همان شهری هستید که در آن پذیرفبه شدهاید. مسلم است سازگاری برای افراد محلی و بومی آسان تر و برای گروه دیگر سختتر است. بعضی از دانشجویان از اقلیت های قومی هستند و به همین دلیل رفتن آنها به شهر دیگری که افرادی از قوم دیگر ساکن آن هستند، سخت تر است. عده ای از شهرهایی آمده اند که زبان یا لهجه خاصی دارند و به همین دلیل در محلی دیگر با لهجه و زبان متفاوت، احساس غربت و تنهایی می کنند
قسمتی از تفاوتهای تحصیل در دانشگاه و دبیرستان عبارت اند از:
حجم بالای مطالب درسی
محوریت دانشجو و نه استاد در تحصیل
تأکید بر مشارکت دانشجویان در آموزش
فقدان نظارت بر نحوۀ مطالعۀ دانشجو
نظارت نه چندان قوی بر حضور و غیاب دانشجو
تأکید بر کارهای علمی و تهیۀ مقالات
ضرورت استفاده از متون غیر فارسی
متعدد بودن و یا پراکندگی متون و منابع درسی
ارتباط در دانشگاه
احتمال کمی وجود دارد در دانشگاهی قبول شویم که دوستان صمیمی در آن داشته باشیم. به این ترتیب، ورود به دانشگاه همزمان است با شروع دوستیهای جدید. هرچه دوستان بیشتر و فراوانتری داشته باشیم در زندگی خود موفقتر و شادتر خواهیم بود. چون کمتر احتمال دارد که تنها بمانیم. بنابراین، در مواقع خوشحالی و شادی با دوستان خود شادتر خواهیم بود و در زمان ناراحتی و مشکلات، افرادی در کنارمان خواهند بود که با آنان درد دل کرده یا مشورت میکنیم. به این ترتیب، نه تنها احساس تنهایی نخواهیم کرد، بلکه میتوانیم از کمکهای فکری، راهنماییها و حمایت عاطفی آنان استفاده کنیم. با این حال، اصولی وجود دارد که اگر آنها را رعایت کنیم میتوانیم ارتباطهای دوستانۀ خوبی در دانشگاه برقرار کنیم. تعدادی از این اصول عبارتند از:
ارتباط اجتماعی موضوعی حیاتی و اساسی است بنابراین پیشداوریها، تعصبها و دیدگاه های قالبی را کنار بگذاریم.
خود را در جمع قرار دهید.
زمان بیشتری را در دانشگاه سپری کنید.
در ایجاد دوستی پیشقدم باشید.
مهارتهای ارتباطی و اجتماعی خود را افزایش دهید.
اختلاف ها را بپذیرید و به آن جنبه ی ارزشی ندهید.
برای آن که مهارت های اجتماعی بهتری داشته باشید، بهتر است از این اصول استفاده کنید:
۱- دیگران را دوست داشته باشید و این علاقه و توجه را نشان دهید.
۲- سعی کنید شنوندۀ فعالی باشید.
۳- در ارتباطات، خود را بیهوده بالا نبرید.
۴- در روابط، خود را پایین نیاورید.
۵- در دوستیهای خود افراط و تفریط نکنید.
۶- سعی نکنید خود را سانسور کنید.
۷- رفتارهای غیرکلامی مناسبی داشته باشید.
۸- به ظاهر و آراستگی خود توجه داشته باشید.
۹- هرازچندگاهی، نظرات دیگران را نسبت به خود بررسی کنید و در مورد آنها فکر کنید.
چند نکته که می توان با کمک آنها نگرانیها را در زندگی دانشجویی از خود دور کرد و یا بر آن غلبه نمود:
۱- نگرانی خود را بپذیرید.
۲- علت نگرانی را مشخص نمائید.
۳- راهحل پیدا کنید.
۴- با افکار نگرانکننده مقابله کنید.
۵- از دیگران الگو بگیرید.
۶- عزت نفس خود را ارتقاء بخشید.
۷- با یک فرد متخصص مشورت کنید.
چالش های دانشجویان در محیط خوابگاه
امروزه دوران آمادگی برای کنکور در بیشتر خانوادهها خیلی جدی گرفته میشود، پدر و مادرها همه تلاششان را به کار میگیرند تا همه چیز، از امکانات تحصیلی گرفته تا نیازهای تغذیهای و عاطفی فرزندشان بصورت تمام و کمال تامین شود که در دوران دانشجویی و زندگی خوابگاهی، جدا شدن از خانواده به معنای از دست دادن همه این پشتوانهها و تغییر اساسی شرایط است.
دانشجو برای رسیدن به هدف خود و ارتقای سطح دانش به یکباره از همه چیز جدا میشود؛ از شهری که سالها در آن زندگی کرده، از دوستانی که سالهای تفریحات زندگیاش را کنار آنها گذرانده و از همه مهمتر از خانوادهای که بیشترین حمایتهای عاطفی را از او کردهاند.
از این منظر ورود به خوابگاه تجربه سختی است چون از توجه همیشگی پدر و مادر خبری نیست، غذاهای خانگی و آرامش و راحتی خانه وجود ندارد که به گفته ی کارشناسان مشاوره، با ورود به خوابگاه بیشتر دانشجوها چه دختر و چه پسر دچار بحران عاطفی میشوند مگر در موارد استثنایی که جوان دانشجو از قبل دوران دانشگاه، به دلایلی مستقل از پدر و مادر بوده یا زندگی دور از آنها را تجربه کرده باشد.
دانشجویان خوابگاهی از شهرهای مختلف و خانوادههای مختلف کنار هم قرار میگیرند و فرهنگ خودشان را به همراه میآورند که سازگاری با این شرایط کار سادهای نیست چون عضوی از یک خانواده کمجمعیت در کنار عضوی از یک خانواده پرجمعیت با عادتها و رفتارهای مختلف فردی، برای مدت طولانی کنار هم زندگی می کنند و این اختلافها گاه مشکلاتی جدی در روابطشان به وجود میآورد و تحمل زندگی در خوابگاه را ناممکن میکند.
معمولا دانشجوهای ساکن در یک خوابگاه از شهرهای مختلف آمدهاند و در رشتههای مختلفی هم درس میخوانند هم چنین سال اولیها و چندمیها از هم تفکیک نشدهاند که همین ناهمگونی، زمینهساز مشکلات فراوانی در میان ساکنان خوابگاه است و بیشتر کسانی که تجربه زندگی خوابگاهی را دارند، از این موضوع گلهمندند.
مشکلات پسران دانشجو به مراتب کمتر از دختران است زیرا پسرها به نظم و ترتیب و بهداشت کمتر اهمیت می دهند و از طرفی دیگر، پسرها با مشکلات تغذیه و پخت و پز غذا بیشتر از دختران سر و کار دارند همچنین از مشکلات خوابگاه، می توان به قدیمی بودن ساختمان ها و دلگیر بودن فضای داخلی آن اشاره کرد، چراکه برای دانشجویان جدید الورود بسیار سخت است که از فضای به مراتب تمیز، نو و دلباز خانه های خود به خوابگاه بروند.
در کنار این مسائل، باید به قوانین موجود در خوابگاهها هم اشاره کرد که گاهی دست و پا گیر و مزاحماند؛ یکی از این قوانین مربوط به ساعت ورود و خروج است بطوری که اگر دانشجویی قصد داشته باشد یک شب را خارج از دانشگاه بگذراند، باید از آغاز هفته موضوع را به صورت کتبی اطلاع دهد و اگر به دلیلی شبی را در خارج خوابگاه بگذراند، رفتار نامناسبی با او خواهد شد، در عین حال در بعضی از خوابگاهها هم این موضوع با سهلانگاری برخورد میشود و بعضی از دانشجوها از این موقعیت سوءاستفاده میکنند.
یکی از مشکلاتی که دانشجویان برخی خوابگاه ها با آن دست و پنجه نرم می کنند، این است که در روزهای آخر هفته برنامه غذایی برای این خوابگاه ها وجود ندارد و دانشجویان یا باید از بیرون غذا تهیه کنند یا خودشان آشپزی کنند.
با این حال، زندگی با آدمهای همسن و سالی که موقعیت مشابهی با هم دارند، محاسن زیادی هم دارد دانشجویان خوابگاهی ضمن اینکه مهارتهای اجتماعی مختلفی در رفتار با دیگران یاد میگیرند و صبر و حوصله و انصافشان بیشتر میشود، میتوانند به هم کمک کنند.
در خوابگاه جزوههای درسی همیشه در دسترس است و دانشجوهایی وجود دارند که حاضرند وقتشان را به رفع اشکال بقیه اختصاص دهند هم چنین در خوابگاه اگر کسی مریض شود یا مشکلی برایش پیش بیاید، چند نفر دست یاریشان را به سوی او دراز میکنند که زندگی در خوابگاه راه و رسم همکاری، گذشت و فداکاری را به دانشجوها یاد میدهد که دستاورد مهمی است.
زندگی در خوابگاه برای افرادی که از امکانات رفاهی کمی در زندگی برخوردار بوده اند به مراتب راحت تر است هم چنین کسانی که قبل از ورود به زندگی خوابگاهی دوره ی ضرورت خدمت سربازی را گذرانده باشند قدر عافیت را بهتر می دانند البته که تمام این دوران خاطرات خوشی به یادگار می گذارد که برای پخته تر شدن انسان تجربه ی خوبی خواهد بود.
عده ای عقیده دارند که یکی از دلایل مهاجرت دانشجویان به کشورهای دیگر امکانات کم رفاهی در محیط خوابگاه است فردی که به دوری از خانواده عادت کند راحت تر می تواند برای ادامه ی تحصیلات به کشورهای دیگر سفر کند و عدم نظارت در زندگی خوابگاهی می تواند به خروج نخبگان نیز کمک کند به نحوی زندگی در خوابگاه یک پل ارتباطی با دنیای تحصیل در خارج است که بحث بورسیه شدن در بین دانشجویان خوابگاهی همیشگی است.
موضوع دیگری که جا دارد به آن پرداخته شود و بی ارتباط با فضای خوابگاه ها نیست طرح آمایش آموزش عالی است که در آن رشته های تحصیلی بر حسب نیازهای بومی مناطق تنظیم می شوند به عنوان مثال با اجرای طرح آمایش عالی، رشته های دریایی فقط در مناطق شمال و جنوب کشور تدریس می شود که دانشجویان به محیط رشته ی خود آشنا باشند حال اگر در این طرح، دانشجویان و نخبگان در نزدیک ترین فاصله به خانواده ی خود تحصیل کنند و رشته های پر متقاضی در تمام مناطق کشور تدریس شود می تواند هم از فشار روحی دوران خوابگاهی بکاهد و هم به آینده ی شغلی آن ها کمک کند.
در پایان به نظر می رسد زیرساخت خوابگاههای ما نیازمند تحول و توسعه اساسی است و با وجود تلاشهایی که برای گسترش این فضاها انجام شده، هنوز کمبودهای فراوانی وجود دارد که خوابگاههای دانشگاهی را از استانداردهای مطلوب دور کرده است و به نظر میرسد همراه با توسعه روز افزون ظرفیت دانشگاهها و اضافه شدن تعداد زیادی دانشجو آن هم به طور سالانه، باید هم برای بالابردن امکانات زندگی در این خوابگاهها تلاش کرد و هم با فراهم کردن حمایتهای مشاورهای و فرهنگی، کیفیت زندگی دانشجوها را در پربارترین دوران زندگیشان بالاتر برد.
به اعتقاد یزدانپناه، رئیس سابق اداره خوابگاههای دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی، مهم ترین معضلات و آسیبهای اجتماعی دانشجویان ساکن خوابگاه می توان به عدم ارتباط مناسب خانواده و دانشجو، عدم توان مقابله یا سازگاری با مشکلات محیطی و شرایط اجتماعی و فرهنگی منطقه، عدم آگاهی دانشجویان بر آموزش لازم نسبت به مهارتهای زندگی به ویژه مهارت زندگی در خوابگاه، تاثیرپذیری فرد از دوستان و عدم علاقه فرد به رشته تحصیلی اشاره کرد.
چالشها و فرصتهای زندگی دانشجویی و دانشگاهی دانشجو
زندگی دانشجویی هم برای دانشجویان و هم برای خانوادههای آنها، نگرانیها و اضطرابهای خاص خود را دارد.
به گزارش سرویس دانشگاهی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، دانشجویان هرچه به مقاطع تحصیلی بالاتری میروند، بار مسئولیت روی دوش آنها بیشتر سنگینی میکند و بالطبع توقع اطرافیان از آنها بیشتر میشود. این مسئله سبب افزایش بار روانی و روحی روی آنها میشود که میتواند کیفیت تحصیلی آنها را در دانشگاه تحتالشعاع قرار دهد. در این گزارش به نقل از پایگاه اینترنتی «کالج مکآلیستر»، به مهمترین چالشها و مشکلات دانشجویان و خانوادههای آنها در طول تحصیل اشاره میکنیم.
- مشکلات جابهجایی و انتقال و دوری از خانه
استرسِ سازگاری درست و خوب با زندگی دانشجویی همیشه همراه دانشجویان است. زیرا دانشجویان معتقدند آینده آنها به تلاش و چگونگی فعالیتشان در دانشگاه ارتباط دارد. آنها مداوم این سوالها را از خود میپرسند که آیا انتخاب درستی کردهاند؟ چطور مطمئن شوند که انتخابشان درست بوده؟ آیا باید تغییر رشته دهند؟ در این راه افراد بسیاری در دانشگاه هستند که میتوانند به آنها کمک کنند. استادان، همکلاسان و کارکنان دانشگاه بهترین افراد برای پاسخ دادن به این تردیدها هستند. در این میان دانشجویان مهاجر و غیربومی احساس دوری از وطن و دلتنگی میکنند. آنها اغلب دلتنگ خانواده، دوستان و حتی محل زندگی قبلی خود میشوند.
دانشجویان اغلب درباره وابستگی و استقلال خود دچار تردید و دوگانگی میشوند. برخی ممکن است کاملا از خانواده بخواهند تا از آنها حمایت مالی و معنوی کنند در حالیکه برخی حتی جزئیات مهم را نیز با خانواده خود در میان نمیگذارند. در این بین والدین باید از فرزندشان بپرسند چگونه با پول توجیبی اندک کنار میآیند ضمن اینکه باید در مقابل فرزندانشان گشاده رو و همواره در دسترس آنها باشند. دانشگاه ممکن است توقعات عنوان شده توسط مشاوران و ذکر شده در دستورالعملها را برآورده نکند که این قسمت از مسئولیت کمک به دانشجویان مخصوصا دانشجویان تازه وارد به عهده مسئولان و پرسنل دانشگاه است.
- مشکلات تحصیلی
تحصیل در دانشگاه سختتر از مدرسه است و دانشجویان ممکن است اولین ترم تحصیلی دانشگاه را با کمترین نمرات طول دوران تحصیل خود آغاز کنند. ضمن اینکه برخی دانشجویان نیز باید با توقعات برخی استادان و شیوه نمره دهی آنها آشنا شوند. دانشجویان باید خودشان بهترین برنامهریزی برای درس خواندن و عادتهای صحیح را بیاموزند زیرا دیگر کسی نیست که آنها را مجبور به درس خواندن، رفتن به کلاس یا به اندازه کافی خوابیدن کند. آنها باید خودشان برنامهای را تعریف کنند که بهترین کارایی را برای آنها دارد. مدیریت زمان یکی از مهارتهایی است که میتوان در این دوران آموخت یا آن را بهبود داد. دانشجویان ممکن است از دیدن رشتههای تحصیلی و حوزههای مطالعاتی جدید هیجان زده شوند و به کلی اهداف شغلی و آینده خود را تغییر دهند.
در حالی که بسیاری از کلاسهای درس در مدارس کوچک بودند، دانشجویان از حضور در کلاسهای بزرگتر در دانشگاه متعجب میشوند. آنها جوانترین عضو دانشگاه و بیتجربهترین فرد در رشته تحصیلی خود هستند در حالی که در سالهای پایانی دوره متوسطه در مدرسه بدون شک بزرگترین فرد مدرسه و با تجربهترین دانشآموز بودند و این مسئله بزرگترین تغییر برای آنها محسوب میشود. شاید برخی استادان به اندازه دانشجویان، چالشی و باانگیزه نباشند. ضمن اینکه برخی استادان هم ممکن است استادان فعال و مورد علاقه اکثر دانشجویان باشند در حالیکه برخی دیگر این ویژگی را ندارند. برخی استادان هم تنها کلاس را هدایت میکنند و از دانشجویان میخواهند تا کلاس را در دست گرفته و در بحثها شرکت کنند که این مسئله نیز برای دانشجویان ساکت و منزوی چالش آفرین است.
برخی دانشجویان ممکن است در خواندن و نوشتن محتوای درسی دچار دشواری باشند ضمن اینکه سطح مهارتی مورد نیاز در این زمینه نسبت به مدرسه بسیار بیشتر است. در نتیجه بسیاری از دانشجویان باید وقت بیشتری را به مهارتهای خواندن و نوشتن و دستورزبان اختصاص دهند. در دانشجویان ضعیف تر انجام تکالیف و درس خواندن مستلزم زمان بیشتری است که این مسئله سبب افزایش اضطراب در آنها شود. دانشجویان ممکن است مشاور تحصیلی خود را دوست داشته باشند. آنها اگر مشاوری داشته باشند که با آنها همراهی نمیکند احتمال دارد که در کمک خواستن از او احساس راحتی نکنند. بسیاری از مشاوران تعامل خوبی با دانشجویان دارند اما در برخی موارد نیز ممکن است از نظر شخصیتی با هم همخوانی نداشته باشند.
- زندگی دانشجویی
در زندگی دانشجویی موارد و موضوعات بسیاری وجود دارد که دانشجویان با آنها روبرو میشوند. این موارد شامل تعداد واحدهایی که باید اخذ کنند، از چه کسی بپرسند یا برای فلان کار به کجا بروند، میشوند. بسیاری از انرژی دانشجویان صرف این میشود تا با محیط جدید آشنا شوند. در دانشگاه واژههایی شنیده میشوند که بسیار تازگی دارند. شنیدن واژههایی مانند رئیس دانشکده، رئیس دانشگاه و مجمع عمومی دانشجویان ممکن است برای دانشجویان تازه وارد جدید و هیجان انگیز باشند. دانشجویان باید استاد خود را چگونه خطاب کنند؟ آقا؟ خانم یا دکتر؟ آنها باید از یک فرد آگاه این مسائل را بپرسند زیرا برخی آداب دانشگاهها ممکن است نامانوس و غریبه باشند. غذای سلف دانشگاه نزی هیچوقت مثل غذای خانه نیست. بنابراین دانشجویان در سال اول دانشگاه به دلیل خوردن تنقلات بسیار چرب، نشاستهای و هله هوله دچار اضافه وزن میشوند. بسیاری از دانشجویان نیز از کیفیت غذای دانشگاه شکایت میکنند. اگرچه غذای دانشگاه آنچنان هم باکیفیت و خوشمزه نیست و هرگز به پای دستپخت مادر نمیرسد اما بیشتر شکایت دانشجویان به دلیل غذا خوردن در یک جای ثابت، سه وعده در روز و هفت روز هفته است.
پوشش دانشجویان با پوشش آنها در دبیرستان متفاوت است. آنها همچنین باید از پوشیدن برخی لباسها و استفاده از برخی زینت آلات و آرایشها خودداری کنند. آنها وقتی برای نخستین بار به خانه خود باز میگردند چهره متفاوت و تغییر ظاهرشان در چشم والدین کاملا محسوس است.
در این بین فعالیتهای بسیار متنوعی در طول تحصیل دانشجویان وجود دارد که آنها را از انجام تکالیف و پروژههای تحصیلی باز میدارد. فعالیتهای تفریحی، ورزشی، شرکت در گروههای دانشجویی و سایر موارد جنبی باعث میشود تا تصمیم گیری برای انجام یک فعالیت برای آنها سخت شود. آنها باید با مدیریت زمان بهترین بهره برداری را از زمان خود داشته باشند. برخی دانشجویان به اندازه کافی نمیخوابند و به دلیل اینکه در بسیاری از گروهها و فعالیتهای جنبی عضو هستند دچار مریضی میشوند.
برخی دانشجویان ممکن است دچار برخی عادتهای نامناسب شده و به مصرف برخی داروها روی آورند. دانشجویان باید بالغ شوند و در انتخابهای خود احساس مسئولیت کنند و بدانند شاید دیگران نخواهند در برخی رفتارهای آنها شریک شوند. مثلا هم اتاقی شما ممکن است بخواهد دوستش را به اتاق دعوت کند که شاید این مسئله خوشایند شما نباشد. شاید از طریق مشاوران دانشگاهی خیلی بهتر بتوان دانشجویان را برای چنین شرایطی آماده کرد.
- روابط دانشجویی
دانشجویان با ورود به دانشگاه ممکن است از دوستان قدیمی خود جدا شوند و تنها از طریق ایمیل یا در صورت فراهم شدن امکان سفر با آنها در تماس باشند. در برخی موارد نیز به کلی راه آنها از هم جدا میشود. این مسئله دانشجویان را به ویژه آنهایی که از ابتدایی تا دبیرستان با دوستشان بودهاند غمگین یا شگفتزده میکند. دانشجویان در بدو ورود به دانشگاه با افرادی مواجه میشوند که پیشینه متفاوتی دارند. آنها ممکن است دارای تفاوتهای فرهنگی، مذهبی، ارزشی و اخلاقی هستند. پس شروع یک رابطه با افرادی که اینقدر تفاوت دارند میتواند بسیار سخت باشد. اگرچه این تفاوتها به دانشجویان کمک میکند تا یک هویت جدید پیدا کنند. همچنین احساس پذیرفته شدن یا رد شدن از سوی فرد مقابل نیز انرژی زیادی را از دانشجویان میگیرد.
هم اتاقیها معمولا شیوه زندگی و رفتاری متفاوتی دارند. یک هم اتاقی میتواند شلخته، قابل اطمینان، غیر قابل اعتماد، پر ادعا، یاری رسان و پر سر و صدا باشد که این روحیات، زندگی با او را بعضا دشوار میکند. برای بسیاری از دانشجویان زندگی با یک فرد جدید بسیار سخت و چالش برانگیز است. در حالی که برای برخی دیگر این کار بسیار راحت و دوستانه است. برخی دانشجویان به دلیل داشتن نقص جسمانی به شدت به حمایت و مراقبت نیازمندند. برخی دانشجویان نیز ممکن است خیلی عاطفی بوده و به حمایت نیاز داشته باشند. این مسئله انرژی زیادی را از آنها میگیرد. دانشجویان باید یاد بگیرند چه زمانی بگویند دیگر نمیتوانم از عهده این مسئله بر بیایم یا به کمک نیاز دارم. برخی دانشجویان دائما با خانه خود تماس میگیرند ولی برخی دیگر این عادت را ندارند. فهمیدن دانشجویان و توقعات والدین درباره نحوه تماس گرفتن با آنها نیز بسیار ضروریست. پس آنها باید بدانند چه زمانی و تا چه اندازهای با خانواده خود در تماس باشند.
با شروع زندگی دانشجویی، ساختار خانوادهها نیز تغییر میکند. مثلا برخی والدین ممکن است با خروج فرزندشان از خانه احساس آزادی بیشتری کنند و برخی نیز به شدت احساس دلتنگی میکنند. برخی خانوادهها نیز هم حس راحتی و آزادی و هم حس دلتنگی دارند. پدر خانواده خود را تنها مرد خانواده میبیند یا مادر نیز حس میکند تنها زن خانه است. تلفن کمتر زنگ میخورد یا خانه ساکت تر میشود. فضای خانه بیشتر میشود. گاهی وقتی فرزند دانشجو به خانه باز میگردد شاهد تغییرات در محیط میشود. دانشجویان ممکن است نتوانند در طول تحصیل خود به دلیل بعد مسافت و هزینههای سفر به شهر یا کشور محل سکونتشان بازگردند. پس والدینی که توقع دارند فرزند خود را ببینند باید این مسئله را در نظر بگیرند و برنامه خود را با آنها هماهنگ کنند.
والدین باید نگرانیها و خواستههای خود را با فرزندان خود در میان بگذارند و به فرزندشان تاکید کنند که در مواقع ضرورت از افراد ذیصلاح کمک بخواهند تا انتخاب درستتری داشته باشند. چرا که برخی موقعیتها برای فرزند نوجوانشان دشوار و استرسزا است. اما در عین حال باید حواسشان نیز باشد تا فرزندشان به آنها خیلی وابسته نشود.
چالش های نشاط دانشجویی در دانشگاه
تهران- ایرنا- مجموع نتایج پژوهش های انجام گرفته در حوزه نشاط دانشجویان در دانشگاه نشان می دهد که وضعیت نشاط و سرزندگی دانشجویان در وضعیت پایین و بعضاً غیر مطلوب قرار دارد، این در حالی است که میزان نشاط دانشجویان در بسیاری از کشورهای توسعه یافته با ایران تفاوت قابل توجهی دارد.
به گزارش گروه تحقیق، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، شادمانی از مؤلفه های اصلی کیفیت زندگی همۀ گروه های سنی به ویژه دانشجویان است. از آن جا که زندگی دانشجویی آکنده از استرس ها و فشارهای روانی مختلف است لذا دانشگاه ها می توانند با ایجاد محیط های پویا، سرزنده و بانشاط برای دانشجویان از فشارهای ناشی از تحصیل و زندگی دانشگاهی کاسته و همینطور از میزان استرس ها که بر فرایند یادگیری و موفقیت دانشجویان تأثیر می گذارند کم کرده و بروز آسیب های مختلف اجتماعی و فرهنگی را به میزان چشمگیری کاهش دهند. شادمانی از مؤلفه های اصلی کیفیت زندگی در همۀ گروه های سنی به ویژه دانشجویان است چرا که وقتی دانشجویان احساس شادمانی می کنند، قدرت تمرکز بالایی داشته و هنگام روبه رو شدن با مشکلات و شرایط ناگوار قادرند با صرف کمترین میزان از انرژی و با استفاده از راه های کوتاه و مؤثر آن مشکلات را حل کرده و کمتر دچار سردرگمی و پریشانی شوند. شادمانی هم بر پدیده های اجتماعی همچون روابط بینفردی تأثیر دارد هم بر فرایندهای شناختی مانند حافظه، یادگیری، حل مسئله و انعطافپذیری فکری دانشجویان مؤثر است؛ از این رو بررسی مهم ترین چالش های موجود در این زمینه اجتناب ناپذیر می نماید.
سبک زندگی و نشاط دانشجویی
مفهوم سبک زندگی یکی از مناقشه برانگیزترین مفاهیم در علوم اجتماعی معاصر است و تعریف آن به راحتی امکانپذیر نیست. اما در هر حال محوری ترین مولفه در تعریف سبک زندگی در تمامی دیدگاه ها، بحث مصرف است که در کلیترین معنای آن علاوه بر کالاهای مادی، مصرف زمان و مکان را نیز شامل می شود. همچنین می توان سبک زندگی را از دو منظر عینی و ذهنی مورد ملاحظه قرار داد. بعد عینی به شرایط عینی و مادی زندگی مانند نوع مسکن، الگوی خوراک و ... اشاره دارد و بعد ذهنی به ترجیحات ذهنی و ارزش های مصرفی مرتبط است که در این بین سبک زندگی دانشجویی به عنوان سبک جدید زندگی علاوه بر شرایط عینی دانشجویان از قبیل زندگی خوابگاهی، فقدان اشتغال، وابستگی مالی و ... به احتمال زیاد به اقتضای جوانی و شرایط سنی و نیز حضور در میدان دانشگاه - که نسبت به میدان های دیگر واجد سطوح بالاتری از سرمایه فرهنگی است- دارای الگوهای خاص و متمایزی از مصرف فرهنگی است.
درواقع سبک زندگی دانشجویی واجد شرایط عینی و ذهنی خاصی است که این شرایط نیازها و ترجیحات خاص دانشجویی را ایجاد می کنند، که تامین این نیازها و شرایط می تواند منجر به نشاط شده و سبکی از زندگی را تقویت نماید که می توان آن را «سبک زندگی بانشاط» نامید؛ در مقابل عدم تامین آنها موجب بروز مقایسه های نسبی می گردد که نتیجه آن می تواند احساس سرخوردگی و عدم نشاط باشد.
انزوای اجتماعی و بیگانگی
انزوا و بیگانگی نیز از متغیرهایی هستند که رابطه ای معکوس با نشاط اجتماعی دارند. نتایج برخی از تحقیقات حاکی از رواج این پدیده ها در بین دانشجویان است. برای مثال در تحقیق جهانگیری و همکاران در سال۱۳۹۱ در میان دانشجویان، مشخص شد که میزان از خودبیگانگی ۶۲.۷ درصد از دانشجویان متوسط و ۲۶ درصد زیاد بوده و میزان احساس عدم تعلق به جامعه در بین ۳۷.۹ درصد دانشجویان متوسط و ۴۶.۱ درصد زیاد است. همچنین میزان احساس پوچی و بیمعنایی در بین ۵۳.۶ درصد متوسط و ۲۲.۶ درصد زیاد است که از این حیث می توان به شکلی جدی بدان نگریست. متاسفانه بر اثر فراگیر شدن مسائل و مشکلات اقتصادی و نومیدی از یافتن شغل متناسب با تخصص و رشته تحصیلی، بخش زیادی از دانشجویان در یک فضای انزوایی و بیگانه از جامعه قرار دارند که همین امر میزان حضور آن ها را در عرصه فعالیت های مشارکتی دانشجویی تحت تاثیر قرار می دهد. به عنوان نمونه و بر اساس گزارش اجمالی عملکرد معاونت فرهنگی وزارت علوم، از سال ۹۲ تا ۹۷، اتحادیه انجمن های علمی از ۴ مورد در سال ۹۲ به ۲۲ مورد در سال ۹۵ رسیده و یا تعداد کانون های فرهنگی فعال دانشجویی از ۲۱۱۰ مورد در سال ۹۲ به ۳۱۱۰ مورد در سال ۹۵ رسیده که این امر را می توان به میزان زیادی ناشی از شرایط با ثبات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی سال های پس از برجام دانست.
هم اکنون گرچه تعداد این تشک لها و اتحادیه ها به همان شکل باقی مانده اما به گفته غلامرضا غفاری معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم -که سکاندار این مسئولیت مهم از سال ۱۳۹۶ تا کنون است، هم اکنون برنامه هایی که باهدف افزایش نشاط و مشارکت در دانشگاه توسط مسئولان طراحی شده، توفیق چندانی نداشته و با اقبال کمی روبروست که برای ارتقای آن باید از ظرفیت دانشجویی بیشتر بهره برد.
ضعف اعتماد و سرمایه اجتماعی
سرمایه اجتماعی و مولفه های مختلف آن از جمله اعتماد تاثیر بسزایی بر نشاط اجتماعی دارند و نتایج تحقیقات متعدد نیز این تاثیرگذاری را نشان داده اند. به تعبیر قانعی راد جامعه شناس و استاد دانشگاه، یکی از مهم ترین شاخص های سرمایه اجتماعی در دانشگاه نوع و میزان ارتباط بین اساتید و دانشجویان است که در درون و بیرون دانشگاه رخ می دهد. از آنجا که این نوع ارتباط پیامدهای عاطفی و انگیزشی زیادی را برای فرد به همراه دارد موجب ایجاد یکپارچگی آکادمیک و بقای زیست دانشگاهی شده و فرصت های مناسبی را برای آن ها به ارمغان می آورد. سرمایۀ اجتماعی در شکل عضو شدن و مشارکت در اجتماعات علمی و تعامل با استادان و دوستان موجب ایجاد احساس هویت در دانشجویان شده و به تعبیر «کالینز» انرژی عاطفی و پیوند خوردن آنها منجر به یک اجتماع شعایری می شود. به عقیده «لئوهارت» سرمایۀ اجتماعی قویترین پیشبینیکنندۀ شادمانی است و آنهایی که عضو فعال سازمان های اجتماعی اند، سلامتی بیشتری را گزارش کردند.
بدین ترتیب کاهش مولفه های سرمایه اجتماعی از مهم ترین عوامل کاهش نشاط اجتماعی است؛ و چنانچه برخی شواهد موجود نشان می دهند، شاخص سرمایه اجتماعی و اعتماد در میان دانشجویان در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. مطابق با نتایج نظرسنجی وزارت علوم ۸۰ درصد دانشجویان اعتقاد داشتند که رواج روحیه ریاکاری و تظاهر و ضعف اخلاق در محیط دانشگاه به میزان زیاد و خیلی زیاد وجود دارد و ۵۹ درصد اذعان داشتند که عدم صداقت و درستکاری مدیران آموزش عالی در حد زیاد و خیلی زیاد است. این آمارها ممکن است در نگاه نخست از اهمیت چندانی برخوردار نباشند، لیکن در دراز مدت می تواند آبستن معضلات متعددی در زمینه دانشگاه، دانشجو و تعاملشان با جامعه باشد.
بر مبنای وضعیت موجود و چالش های پیش رو، می توان دورنمایی از وضعیت نشاط اجتماعی در دانشگاه، در سال های آتی ترسیم نمود و پیش بینی کرد که با ادامه روندهای کنونی، احتمالاً در آینده، شاهد روند کاهشی نشاط دانشجویان و تغییراتی در سبک و کیفیت زندگی آنها خواهیم بود که بر نشاط آنها تاثیر منفی دارد. درواقع کمبود منابع مالی و ضعف برنامه ریزی می تواند منجر به تداوم مشکلات کنونی در عرصه رفاهی از جمله وضعیت فیزیکی محیط های دانشگاهی و خوابگاهی، امکانات رفت و آمد، وضعیت تغذیه، امکانات آموزشی و ... شده و بر میزان نارضایتی دانشجویان بیافزاید. مشکلات مذکور در کنار برخی از مسائل و مشکلات اداری و مدیریتی، موجب می شود که احساس عدم تخصص گرایی و شایسته سالاری در فضای دانشگاهی در میان دانشجویان شکل گرفته و بی اعتمادی به بدنه دانشگاه تقویت شود. عدم رضایت و عدم اعتماد، به انزوا منجر می شوند که نتیجه سه ضلعی نارضایتی و بی اعتمادی و انزوا می تواند در عدم موفقیت تحصیلی تجلی یابد. این مسئله به نوبه خود احساس عدم توفیق در آینده (امکان پیدا کردن شغل، موفقیت شغلی، کارایی مدرک و رشته تحصیلی کنونی در بازار کار و ...) را دامن می زند که در صورت عدم توجه به آن روحیه یاس و نومیدی را در بین مهم ترین سرمایه های انسانی کشور تقویت می کند.
۶ نکته برای شروع زندگی خوابگاهی
1. انتظار سر و صدا داشته باشید
نداشتن یک خواب راحت
وقتی قرار است در ساختمانی زندگی کنید که دهها دانشجوی سال اولیِ مشتاق نیز در آن حضور دارند، باید انتظار سروصدا و شلوغی هم داشته باشید.
البته انتظار سروصدا داشتن با بلند کردن صدای موسیقی و یا آواز خواندن دانشجویان فرق میکند، این موارد موضوعاتی کاملاً ابتدایی هستند که حتی یک بچهی مدرسهای هم میداند که ایجاد مزاحمت برای دیگران کار خوبی نیست. اما بالاخره کمی سروصدا در یک محیط خوابگاهی چندان عجیب و دور از انتظار نخواهد بود و بهتر است این آمادگی را از قبل داشته باشید.
ممکن است برخی افراد هنگام بالا و پایین رفتن از پلهها سر و صدا کنند یا بعضی از هماتاقیهایتان خُر و پف کنند. حتی گاهی ممکن است صداهای اتاق کناری باعث شود نتوانید بخوابید. ایجاد سروصدا به هر دلیلی که باشد، مسئلهای کاملاً بدیهی است و بهتر برای عادت کردن به آن باید تلاش کنید. بپذیرید در زندگی خوابگاهی برقراری سکوت و آرامش کامل، فقط در موارد خاص و ویژه اتفاق میافتد.
قانون بقا: خرید یک گوشگیر (وسیلهای است از جنس سیلیکون یا پلاستیک یا لاستیک که داخل گوش قرار میگیرد تا از رسیدن سر و صدای زیاد به گوش جلوگیری کند.) میتواند به شما کمک کند تا در هنگام سروصدا راحت بخوابید.
۲. داشتن حریم خصوصی غیرممکن است
بعد از حل و فصل موضوعِ سر و صدا و مزاحمتهای صوتی، نوبت به موضوع حریم خصوصی در خوابگاه میرسد. باید قبول کرد که داشتن یک زندگی خصوصی در محیط خوابگاه تقریباً محال است.
دانشجویان در خوابگاه علاوه بر اینکه در یک اتاق کنار هم زندگی میکنند، معمولاً مجبور به استفاده از حمام، سالن غذاخوری و سالن مطالعهی مشترک هم هستند. برای زندگی در خوابگاه لازم است به این سبک زندگی متفاوت عادت کنید.
نباید فراموش کنید که شما مجبور به پذیرش این سبکِ زندگی هستید، موضوعی که شاید پذیرش آن برای افرادی که عادت دارند در یک اتاق خاص درس بخواند یا فقط از دستشویی و حمام خانهی خود استفاده کنند، کمی دشوار باشد.
قانون بقا: مکانی را خارج از خوابگاه انتخاب کنید که فقط مخصوص شما باشد. این فضا میتواند جایی نزدیک یک کافه، کتابخانهی عمومی یا حتی یک صندلی در پارک نزدیک خوابگاه یا دانشگاه باشد. انتخاب این فضا این فرصت را به شما میدهد تا لحظاتی را فقط و فقط به خودتان اختصاص دهید و به موضوعات و مسائلی که پیرامون شما میگذرد، توجهی نکنید.
۳. از لوازم شخصی خود برای دوش گرفتن استفاده کنید
استفاده از لوازم شخصی در حمام
باید فکرِ درست کردن استخرِ کف در وان حمام و غوطهور شدن در آن را از سرتان بیرون کنید. مطمئن باشید با یک دوش گرفتن ساده هم آنقدر تمیز میشوید که نوک دماغتان برق بزند!
برای اینکه در حمام سُر نخورید، بهتر است از دمپایی مناسب استفاده کنید. استفاده از دمپاییهای فومی به جای پلاستیکی که دارای خِلل و فِرج زیادی هستند، برای این کار مناسبتر است.
استفاده از یک سردوش مناسب هم خیلی کار راهانداز است. همچنین بهتر است برای لوازم حمام خود از جمله شامپو، لیف، صابون و… از یک ساک مناسب استفاده کنید. این کار خیلی بهتر از این است که همهی آنها را زیر بغل بزنید و به حمام بروید یا در یک پلاستیک بریزید.
قانون بقا: اگر فاصلهی حمام تا اتاقتان کم است، میتوانید از یک حولهی تنپوش استفاده کنید، چون هیچچیز بیشتر از سُر خوردن حوله در مسیر رفتن به اتاق نمیتواند باعث خجالت و شرمندگی شود!
۴. خود را برای همه نوع سلیقه آماده کنید
دانشگاه یک مکان جدید برای آشنایی با انواع قومیتها و ملیتها است، علایق و سلایق متفاوت همهی گروهها، فرصتی برای آشنایی با فرهنگها و خردهفرهنگهای مختلف را در اختیار شما میگذارد و البته گاهی همین تفاوتها زمینهی بروز اختلاف و دعوا میشود.
دلایل زیادی وجود دارد که چرا افراد معمولاً کمتر با هم به توافق میرسند، ولی این نکته را در ذهن داشته باشید که وقتی با یک دانشجوی سال اولی آشنا میشوید، دلایل زیادی برای بروز اختلاف و تنش وجود دارد. وقتی فرد از خانواده یا جایی که مورد حمایت بوده است، دور میشود و برای اولین بار قرار است روی پای خودش بایستد و تنها زندگی کند، کاملاً قابل درک است که گاهی دچار دلتنگی شود. حتی آرامترین و صبورترین افراد هم در چنین شرایطی ممکن است کنترل خود را از دست بدهند و عصبانی شوند.
البته زندگی کردن با برخی افراد واقعاً کار دشواری است. حالا فکر کنید چنین شخصی، هماتاقی شما هم باشد. در این مواقع بهتر است اگر با این افراد دچار چالش شدید، قبل از هر واکنشی، ریشهی این نوع رفتار را پیدا کنید و یک راهحل مناسب برای برخورد با آن بیابید. پس به جای غُرغُر کردن دنبال یک راهحل برای پایان دادن به این مشکل باشید.
قانون بقا: قبل از هر واکنشی، تمام جوانب کار را بسنجید. اگر در خوابگاه زندگی میکنید، مشاهدهی اندکی بینظمی چیز عجیبی نیست. فقط بهتر است یاد بگیرید همیشه و همهجا آرامش خود را حفظ کنید.
۵. برنامهی غذایی داشته باشید
دومین نیاز بشر، بعد از داشتن سرپناه، غذا است. تا وقتی در خانه هستید پدر و مادر وظیفهی تهیه و درست کردن غذا را بر عهده دارند، ولی تهیه و پخت غذا در خوابگاه یک چالش اصلی است.
اگر عادت دارید در اتاق شیرینی و تنقلات نگه دارید، بهتر است برای خرید به یک فروشگاه بروید و عمده خرید کنید. توجه داشته باشید، عمده خرید کردن بسیار به صرفهتر از خرید جزئی از فروشگاه است و میتوانید پول بیشتری پسانداز کنید.
قانون بقا: بزرگترین دعواها در محیطهای خوابگاهی معمولاً زمانی اتفاق میافتد که کسی غذای شخص دیگری را خورده باشد. اگر شما و هماتاقیتان مواد خوراکی خود را بر روی میز اتاق میگذارید، به یاد داشته باشید که این خوراکیها به هر دوی شما تعلق دارد. این مواد توسط هر دوی شما خریداری شده است و ممکن است هر کس دیگری غیر از شما هم از آن استفاده کند.
۶. ارشد خوابگاه را بشناسید
بعد از جدایی از والدین و شروع زندگی خوابگاهی، ارشد خوابگاه نزدیکترین شخص به شما است. به توصیههای ارشد خوابگاه توجه کنید. ارشد خوابگاه از میان دانشجویان انتخاب میشود و معمولاً مسئولیت چند اتاق یا یک طبقه از خوابگاه را بر عهده دارد. هرچند این افراد دارای قدرت بیشتری هستند، اما نباید فراموش کرد که آنها هم دانشجو هستند و درست مثل شما دوست دارند درس بخوانند، کار کنند و دوستانی داشته باشند. بنابراین فکر نکنید با ایجاد مشکل و مراجعهی مکرر به آنها میتوانید زندگی راحتتری داشته باشید.
لازم نیست، سعی کنید بهترین دوست ارشد باشید، اما میتوانید یک رابطهی دوستانه با او برقرار کنید. ایجاد یک رابطهی صمیمی موجب میشود ارشد خوابگاه نیز احساس بهتری داشته باشد و مهمتر از همه اینکه میتواند در گرفتاریها و مشکلات، از شما حمایت کند.
قانون بقا: روز اول فقط خودتان را معرفی کنید و فرصت آشنایی بیشتر را به روزهای بعد موکول کنید. البته هر چه زودتر با او آشنا شوید، برای شما بهتر است و مطمئناً ارشد خوابگاه هم از اینکه یک نفر از اهالی خوابگاه با او رابطهی دوستانه برقرار کرده، خوشحال خواهد شد.
باید خودتان را برای مواجهه با همهی مشکلات زندگی خوابگاهی آماده کنید، این تنها یک تجربه از هزاران تجربهی زندگی دانشجویی است. اما مهمترین مسئله در زندگی خوابگاهی درک کامل و درست اصول و قوانین است. وقتی شما درک درستی از چیزی که قرار است اتفاق بیفتد، داشته باشید، پذیرش اتفاقات و شرایط هم برایتان سادهتر خواهد بود. حفظ اصول زندگی خوابگاهی و داشتن یک رابطهی اجتماعی خوب با دیگر دانشجویان، ابتداییترین اصول برای داشتن آرامش در خوابگاه است و مطمئن باشید باقی مسائل خود به خود درست خواهد شد.
+ نوشته شده در ساعت توسط دكتر نعلبندي
|
با سلام